Trước khi bạn đọc
Mọi tài liệu nền tảng đều có một câu nó thường không nói ra: ai viết nó.
Tất cả những gì bạn đọc ở đây là do nhóm sáng lập đề xuất
Kiến trúc, cơ chế tuân thủ, chín vai, mọi con số kinh tế, cả cách chia chín sứ mệnh thành ba bộ — tất cả đều do nhóm sáng lập xây và đề xuất. Chưa một dòng nào trong tài liệu này đi qua một cuộc biểu quyết của cộng đồng.
Nói câu ấy ra là cần thiết. Không nói, người đọc sẽ mặc định đây là sự thật của hệ thống. Nó không phải. Nó là cách một nhóm người đã chọn, viết ra để những người khác đọc được, cãi được, và sửa được.
Một nhóm nhỏ buộc phải bắt đầu, vì phải có một thứ gì đó tồn tại trước khi có cái để bàn. Khác biệt giữa bắt đầu và sở hữu nằm đúng ở một chỗ: nhóm bắt đầu có chịu để người khác sửa không, sửa được tới đâu, và sửa tới lúc nào.
Bốn nhãn, dùng thống nhất trong toàn bộ tài liệu
Từ đây trở đi, mọi thứ tài liệu này nói tới đều thuộc đúng một trong bốn trạng thái. Đọc một khẳng định mà không đọc nhãn của nó thì rất dễ nhầm một đề xuất thành một cam kết.
| Nhãn | Nghĩa | Ai đổi được | Ví dụ trong tài liệu này |
|---|---|---|---|
| KHẮC | Đã khoá vĩnh viễn trong hiến pháp, không đem ra biểu quyết | Không ai — kể cả nhóm sáng lập | Bốn con số không: không phần cho đội ngũ · không phần cho quỹ · không premine · không bán cho ai |
| ĐANG CHẠY | Đã dựng thật, và người ngoài kiểm chứng lại được | Đổi bằng cách làm ra thứ tốt hơn | Tám thí nghiệm ở mục Điều còn ngỏ và mối lo |
| ĐỀ XUẤT | Nhóm sáng lập soạn, chờ cộng đồng | Cộng đồng, bằng phản biện rồi biểu quyết | Tổng cung 81 tỷ · nhịp mở kho · chín vai · trần validator · ba chế độ vận hành |
| CÒN TRỐNG | Cố ý chưa quyết, để nguyên chỗ trống | Chưa ai quyết, nên chỗ vẫn còn | Cách một con người nhận phần của mình · ba câu để mở ở mục Chín vai |
Luật đọc rút gọn: thứ gì không mang nhãn KHẮC thì đổi được. Và danh sách KHẮC ngắn có chủ đích — một danh sách khắc dài thì câu "do cộng đồng quyết" chỉ còn là cách nói.
Hình 1 — Đường đi của một quyết định. Cổng ở giữa là chỗ dự án tự chặn chính mình: xem mục Chín vai.
Bốn kỳ, và chỉ kỳ cuối mới khắc
9Chain đi qua bốn kỳ: Testnet 1 → Testnet 2 → Testnet 3 → Mainnet. Trước cả bốn kỳ ấy còn một quãng không mang số: các chain thử nghiệm độc lập, dựng lên để nâng cấp liên tục và trưng cầu ý cộng đồng, sao cho tới ngày Testnet 1 khai sinh thì thứ chạy ra đã là bản chuẩn nhất chứ không phải bản đầu tiên.
| Kỳ | Vai trò | Có khắc gì vĩnh viễn không |
|---|---|---|
| Chain thử nghiệm độc lập — trước Testnet 1 | nâng cấp liên tục · trưng cầu ý cộng đồng | Không |
| Testnet 1 — block đầu tiên 01/09/2026, Block Adam 09/09/2026 | bản chuẩn đầu tiên chạy công khai | Không |
| Testnet 2 | vòng nâng cấp và trưng cầu tiếp theo | Không |
| Testnet 3 | vòng cuối trước khi khắc | Không |
| Mainnet | bản khắc cứng hoàn toàn | Có — và chỉ ở đây |
Đây là điều quan trọng nhất cần mang theo khi đọc phần còn lại: không một dòng nào trong tài liệu này bị khắc trước mainnet. Ba kỳ testnet tồn tại chính là để những gì viết ở đây bị đem ra thử, bị cãi, và bị sửa — bằng biểu quyết của cộng đồng, gần như không giới hạn điều khoản nào. Ngoại lệ duy nhất là bốn con số không đã khắc trong hiến pháp (mục Kinh tế LOVE9).
Mainnet = Testnet 1 + Testnet 2 + Testnet 3 + Mainnet
Ba kỳ thử không bị vứt đi khi kỳ sau bắt đầu. Lịch sử của chúng — ai đã làm gì, đã đóng góp gì, đã được xác minh ra sao — được bảo lưu và gắn vào sổ chung của mainnet. Mainnet vì thế không phải một cuốn sổ mở trang trắng, mà là tổng của cả bốn kỳ.
⚠️ Bảo lưu LỊCH SỬ, không phải lời hứa số dư. Nguyên lý genesis kế thừa vẫn nguyên vẹn: không kỳ nào hứa số dư một đổi một. Lịch sử đóng góp ở testnet được quy đổi thành cái gì — hoặc có được quy đổi hay không — là chỗ mang nhãn CÒN TRỐNG, và mainnet mới là nơi cộng đồng biểu quyết điều đó. Ai nói với bạn rằng chạy testnet sẽ chắc chắn đổi ra token là đang nói thay dự án.
Cửa sổ còn mở, và lúc nó đóng lại
Sửa một đề xuất rẻ khi nó còn là chữ. Nó đắt dần khi thành mã. Và nó gần như không sửa được khi đã vào genesis của mainnet — một genesis sai không vá được bằng bản vá, nó chỉ sinh lại được cả mạng.
Vì vậy quãng có giá trị nhất trong cả đời dự án này là quãng từ giờ tới mainnet: quãng mà một câu hỏi của một người lạ vẫn còn đổi được thiết kế. Ba kỳ testnet là ba lần cửa ấy được mở lại.
Cửa sổ đóng ở genesis của mainnet, không phải ở genesis của một testnet — và một genesis chỉ nên xảy ra sau khi qua đủ các cổng ở mục Tự kiểm mạng. Nói cách khác, cửa còn mở đúng bằng khoảng cách còn lại tới nấc bốn — và khoảng cách đó bạn tự đo được, không phải hỏi ai.
Ba điều nhóm sáng lập tự buộc mình
Không phê chuẩn thứ vĩnh viễn bằng phiếu của chính mình. Việc phân tán quyền biểu quyết tới mức dự án mất quyền phủ quyết phải đi trước mọi cuộc phê chuẩn thứ vĩnh viễn. Lý do đầy đủ ở mục Chín vai — đó là mục thành thật nhất của tài liệu.
Nói cái chưa làm được ngay cạnh cái đã làm được, trong cùng một bảng, để không ai phải tự ghép hai danh sách lại.
Đo lời hứa rút lui bằng một con số đếm được: còn bao nhiêu việc phải có một khoá quản trị mới làm được. Con số ấy đi xuống thì lời hứa là thật; nó đứng yên thì lời hứa chỉ là lời.
Câu chốt: một dự án tự nhận là của cộng đồng phải trả lời được hai câu, không phải một: cộng đồng đổi được cái gì, và cái gì thì không còn ai đổi được nữa. Bốn cái nhãn ở trên là câu trả lời cho cả hai — và bạn nên đem chính bảng ấy ra đối chiếu mỗi lần chúng tôi nói thêm một điều gì mới.