Hỏi đáp

Hai mươi bảy câu — chín nhóm, mỗi nhóm ba. Bản đầu có tám mươi mốt câu; hơn một nửa chỉ trả lời ngắn rồi chỉ sang mục khác, nên đã cắt. Giữ lại đúng những câu có nội dung không nằm ở chỗ nào khác, và những câu mà câu trả lời trung thực là "chưa".

Các câu trả lời dùng đúng bốn cái nhãn của mục Trước khi bạn đọc — ĐANG CHẠY · ĐỀ XUẤT · CÒN TRỐNG · KHẮC — cộng một chữ hay gặp: là cổng, nghĩa là một điều kiện chưa đạt, chứ không phải một việc quên làm.

Hình 23 — Chín nhóm xếp theo bốn kiểu người đọc.

Nhóm 1 · Cơ bản

1. 9Chain là gì? Nó có phải một blockchain không? Có — 9Chain là một blockchain: mạng công cộng của dự án, token native LOVE9, tức Layer 1. Nhưng cái tên ấy còn chỉ hai thứ nữa, nên nói cho đủ: nền tảng 9Chain — cỗ máy sinh chain cho khách — không phải một blockchain mà là thứ sinh ra blockchain (chỗ đứng Layer 0); và mỗi chain sinh ra cho một khách lại là một blockchain riêng (Layer 1). Còn định nghĩa ở tầng ý nghĩa: 9Chain là hạ tầng làm cho việc có một cuốn sổ của riêng mình — không ai tắt được, không ai sửa lén — trở thành thứ ai cũng với tới được. Bảng đối chiếu đầy đủ ở mục Bối cảnh.

2. 9Chain có phải Layer 0 không? Khác gì với việc tự dựng một chain Cosmos? Theo cách phân loại đang thịnh hành thì chỗ đứng của nó là Layer 0 — tầng sinh ra và nối các chain. Nhưng là kiểu Cosmos, không phải kiểu Polkadot: mỗi chain giữ bộ validator riêng, không có bảo mật chia sẻ. Khác với việc bạn tự dựng một chain Cosmos: ở đây toàn bộ vòng đời đã được mã hoá — sinh khoá, dựng genesis, triển khai, tự chữa, tháo dỡ — và mỗi chain đã mang sẵn cổng tuân thủ trong đồng thuận thay vì dán thêm bằng hợp đồng. Vì sao tài liệu không lấy chữ "Layer 0" làm định nghĩa: xem mục Bối cảnh.

3. Con số 9 có ý nghĩa gì? Nó là mô-típ nhận diện, và nó cũng định hình một số tham số đề xuất: tổng cung 9² tỷ, trần validator 81, nhịp mở 0,09% mỗi ngày, 9% phí hồi về kho. Cần nói rõ: đó là đề xuất khởi đầu, không phải hằng số bất khả xâm phạm, và cộng đồng biểu quyết được.

Nhóm 2 · LOVE9 và phân phối

1. Đội ngũ và nhà đầu tư giữ bao nhiêu? Không phần nào cả. Không premine, không bán cho ai. Bốn con số không này khắc trong hiến pháp và không đem ra biểu quyết.

2. Vậy làm sao để nhận LOVE9? Cách nhận chưa được khắc. Hiến pháp chỉ khắc ai nhận — con người thật đã xác minh, mỗi người một suất — cùng hai ràng buộc: phải đo được trên chain, và phải do biểu quyết quyết định. Chừng nào cách nhận chưa được khắc, kho không mở được — đó là hệ quả của chính hiến pháp, không phải một lời hứa suông.

3. Token niêm yết ở đâu, giá bao nhiêu? Dự án không bán, không niêm yết, không đỡ giá và không hứa lợi nhuận. Ai nhân danh 9Chain hứa lợi nhuận thì người đó không đại diện cho dự án.

Nhóm 3 · Chạy node và validator

1. Có phải mua hoặc giữ token mới được làm validator không? Không. An toàn của mạng đến từ danh tính, hợp đồng và nhiều bên độc lập, không đến từ giá một tài sản. Xem mục Nền tảng 9Chain.

2. Người ngoài chạy node được ở nấc nào? Ở nấc Mở cho người ngoài, và nấc ấy có đủ bộ cổng riêng: hiện vật tham gia, image công khai, kênh cộng đồng, địa chỉ báo lỗi bảo mật, và chống lạm dụng ở mọi cửa ghi công khai. Mục Chín đối tượng nói thẳng rằng điều này làm hai nhóm đối tượng chưa dùng được.

3. Càng nhiều validator thì càng an toàn phải không? Không hẳn. Chịu lỗi đến từ số miền hỏng độc lập — khác máy, khác vùng, khác nhà cung cấp — chứ không từ số tiến trình. Nhiều tiến trình trên cùng một cụm chịu lỗi đúng một máy.

Nhóm 4 · Bảo mật và rủi ro

1. Đã có kiểm định độc lập chưa? Kiểm định độc lập là cổng bắt buộc của nấc Tài sản thật — nên nếu dự án chưa đứng ở nấc đó thì bạn biết câu trả lời. Tự soát nội bộ không thay thế được đánh giá của bên thứ ba.

2. Rủi ro kỹ thuật lớn nhất là gì? Độ chín của nền EVM đang dùng — nó còn ở giai đoạn trước bản ổn định. Giảm nhẹ bằng ghim phiên bản, giữ tải thấp và chừa đường nâng cấp. Tài liệu xếp nó là rủi ro lớn nhất chứ không giấu xuống cuối danh sách.

3. Chain có thể bị chiếm quyền không? Về lý thuyết, bất kỳ mạng đồng thuận nào cũng bị chiếm nếu một bên gom quá hai phần ba quyền biểu quyết. Hai thứ chặn điều đó ở đây: ngưỡng vốn đặt cọc cao khoá cứng trong genesis, và luật không để một bên nắm quá một phần ba.

Nhóm 5 · Tuân thủ và pháp lý

1. Dữ liệu KYC có được ghi lên chain không? Không. Trên chain chỉ có mã băm tham chiếu. Dữ liệu định danh cá nhân không bao giờ được ghi lên đó.

2. 9Chain có giấy phép chưa? Khu vực pháp lý và pháp nhân là cổng của nấc Tài sản thật: chúng quyết định toàn bộ chế độ giấy phép, nên chừng nào chưa chốt thì chưa có giấy phép nào để nói tới.

3. Đây có phải một đợt chào bán không? Không. Không bán, không niêm yết, không hứa lợi nhuận. Tài liệu này không phải lời mời chào đầu tư.

Nhóm 6 · Dành cho tổ chức

1. Chain của tôi có riêng tư với chính 9Chain không? Câu này cần trả lời thẳng: ở chế độ nền tảng vận hành trọn, không — bên vận hành node nhìn thấy dữ liệu. Muốn giảm điều đó thì chọn chế độ hỗn hợp hoặc nhiều bên, nơi bạn và bên kiểm toán tự chạy node. Đó chính là lý do chế độ mặc định luôn có ít nhất một node ngoài đội vận hành.

2. Nếu tôi muốn rời đi thì sao? Bạn giữ được dữ liệu vì chain là của bạn và bạn có thể tự chạy node. Rào cản thật không nằm ở dữ liệu mà ở vận hành: rời đi nghĩa là bạn phải tự gánh phần mà nền tảng đang gánh.

3. Nếu 9Chain ngừng hoạt động thì chain của tôi ra sao? Đây là câu đáng hỏi nhất trong nhóm này. Câu trả lời trung thực gồm hai vế: chain của bạn kỹ thuật vẫn chạy được nếu có đủ node độc lập đang chạy nó; nhưng nếu mọi node đều do nền tảng vận hành thì đó chỉ là một lời hứa. Vế thứ hai là lý do chế độ mặc định luôn có node bên ngoài.

Nhóm 7 · Dành cho nhà phát triển

1. Dùng công cụ EVM quen thuộc được không? Được — chain sinh ra là EVM appchain, nên ví, thư viện và quy trình triển khai quen thuộc đều dùng lại.

2. Có chỗ nào để thử không? Có, nhưng hãy đọc mục Tự kiểm mạng trước: các bản dựng để thử mang đúng danh tính của mạng chính thức, và cách phân biệt duy nhất là so thời gian của block đầu tiên.

3. Liên thông hoạt động thế nào? Tài sản đi vào qua middleware có kiểm; nếu người nhận chưa được duyệt thì gói bị báo lỗi ngược và tiền hoàn về nguồn. Một chi tiết đáng nhớ khi viết bộ lập chỉ mục: sự kiện của gói bị từ chối được phát lại kèm một tiền tố khác, không khớp đúng thì bạn sẽ đếm thiếu đúng những gói bị chặn.

Nhóm 8 · Quản trị và cộng đồng

1. Ngoài bốn điều đó thì sao? Mọi thứ khác biểu quyết được, kể cả nhịp mở kho, tỷ lệ ba phần, và cách một con người nhận phần của mình. Bốn điều trên khoá cửa bán, không khoá quyền quyết định.

2. Kênh cộng đồng ở đâu? Hai địa chỉ, cùng nhận góp ý, phản biện và báo lỗi bảo mật: contact@9chain.com và t.me/LOVE_9Chain. Đây là cửa đang mở; những cửa còn đóng liệt kê thẳng ở mục Kết luận.

3. Nếu cộng đồng muốn đổi hướng dự án? Đó là điều cơ chế biểu quyết tồn tại để cho phép, trong phạm vi ngoài bốn điều đã khoá. Một dự án nói mình do cộng đồng quyết mà không có đường để cộng đồng đổi hướng thì chỉ đang nói cho hay.

Nhóm 9 · Trạng thái và tin cậy

1. Làm sao biết tôi đang xem mạng thật hay một bản dựng để thử? So thời gian của block đầu tiên với mốc khai sinh đã công bố. Khớp thì là mạng chính thức; lệch thì là bản dựng khác. Nhìn tên chain là không đủ.

2. Qua các kỳ testnet rồi tới mainnet, phần của tôi thế nào? Hai vế, và phải đọc cả hai. Vế thứ nhất: lịch sử đóng góp được bảo lưu — mainnet được định nghĩa là Testnet 1 + Testnet 2 + Testnet 3 + Mainnet, nên việc bạn đã làm ở kỳ thử không bị xoá đi khi kỳ sau bắt đầu. Vế thứ hai, quan trọng không kém: không kỳ nào hứa số dư một đổi một. Lịch sử ấy được quy đổi thành gì — hoặc có quy đổi hay không — là chỗ CÒN TRỐNG, do cộng đồng biểu quyết ở mainnet. Ai hứa chắc chắn với bạn một tỷ lệ đổi là đang nói thay dự án.

3. Tài liệu này có thể bị sửa lén không? Nội dung được băm và neo lên Bitcoin. Trang Tự kiểm chứng tài liệu cho bạn tải đủ ba hiện vật và tự đối chiếu bằng công cụ độc lập, không cần tin lời ai.

Câu chốt: thử đếm trong hai mươi bảy câu trên xem có bao nhiêu câu trả lời là "chưa" hoặc "chưa được khắc". Con số đó không phải điểm yếu của tài liệu — nó là thứ làm cho những câu "đã có" đáng tin.