Hỏi đáp cộng đồng

Tám mươi mốt câu, chia chín nhóm. Câu nào thân tài liệu đã trả lời thì ở đây trả lời ngắn rồi chỉ sang mục tương ứng, thay vì giảng lại — mục này để tra cứu, không phải để đọc từ đầu tới cuối.

Ba loại câu trả lời bạn sẽ gặp, và nên phân biệt được ngay: đã có (mô tả thứ đang chạy), là cổng (điều kiện phải đạt, chưa đạt), và chưa được khắc (cố ý bỏ trống, chờ cộng đồng quyết).

Hình 17 — Chín nhóm xếp theo bốn kiểu người đọc.

Nhóm 1 · Cơ bản

1. 9Chain là gì? Một nền tảng để tạo, vận hành và sở hữu blockchain riêng. Thứ được xây là cỗ máy sinh ra chain, không phải một cái chain. Xem mục Kiến trúc.

2. Vậy nó là blockchain hay là nền tảng? Cả hai, nhưng theo hai tầng tách biệt. Nền tảng sinh ra chain cho khách; trên nền đó dự án đề xuất một chain công cộng của riêng nó tên LOVE9. Hai thứ không phụ thuộc nhau: chain khách chạy bình thường kể cả khi token LOVE9 không có giá nào.

3. Khác gì với việc tự dựng một chain Cosmos? Khác ở chỗ toàn bộ vòng đời đã được mã hoá: sinh khoá, dựng genesis, triển khai, tự chữa, tháo dỡ. Và mỗi chain sinh ra đã mang sẵn cổng tuân thủ trong đồng thuận, không phải dán thêm bằng hợp đồng.

4. Vì sao không dùng luôn một chain công khai? Vì chain công khai phơi từng giao dịch, và không có chỗ nào cưỡng chế tuân thủ ngoài lớp ứng dụng — nơi có thể đi vòng. Nếu bạn không cần riêng tư thì chain công khai đúng hơn thật; mục Chỗ đứng nói rõ khi nào đừng chọn 9Chain.

5. "Bấm nút ra chain" nghĩa là gì? Một chain được khai báo bằng một bản kê khai, rồi hệ thống tự đưa hạ tầng về đúng trạng thái đã khai báo. Xem mục Cỗ máy sinh chain.

6. AI đóng vai trò gì? AI đề xuất bản thiết kế từ một câu mô tả, kèm lý do và cảnh báo; con người duyệt; máy thi hành. Trật tự đó là phần bất biến — một hệ thống bỏ bước duyệt thì không kiểm toán được.

7. Vậy 9Chain là permissioned hay công khai? Chế độ permissioned là một tham số, không phải bản chất. Tắt nó thì chain hoạt động như một chain EVM công khai bình thường.

8. Mã nguồn có mở không? Việc mở kho mã ra công khai là một quyết định chưa chốt. Nó nằm trong nhóm điều kiện của nấc Mở cho người ngoài, cùng với hiện vật tham gia và địa chỉ báo lỗi bảo mật.

9. Con số 9 có ý nghĩa gì? Nó là mô-típ nhận diện, và nó cũng định hình một số tham số đề xuất: tổng cung 9² tỷ, trần validator 81, nhịp mở 0,09% mỗi ngày, 9% phí hồi về kho. Cần nói rõ: đó là đề xuất khởi đầu, không phải hằng số bất khả xâm phạm, và cộng đồng biểu quyết được.

Nhóm 2 · LOVE9 và phân phối

1. LOVE9 là gì? Token native được đề xuất cho chain công cộng của dự án. Nó tách hoàn toàn khỏi token nhiên liệu của các chain khách.

2. Tổng cung bao nhiêu? 81 tỷ, cố định, không lạm phát và không đúc thêm. Xem mục Kinh tế token LOVE9.

3. Đội ngũ và nhà đầu tư giữ bao nhiêu? Không phần nào cả. Không premine, không bán cho ai. Bốn con số không này khắc trong hiến pháp và không đem ra biểu quyết.

4. Vậy làm sao để nhận LOVE9? Cách nhận chưa được khắc. Hiến pháp chỉ khắc ai nhận — con người thật đã xác minh, mỗi người một suất — cùng hai ràng buộc: phải đo được trên chain, và phải do biểu quyết quyết định. Cho tới lúc đó, kho vẫn khoá và không ai lấy ra được một đơn vị nào.

5. Có bán token, mở bán sớm, hay gọi vốn bằng token không? Không. Đó là một trong bốn điều không đem ra biểu quyết.

6. Có airdrop không? Không. Dự án cũng không tặng coin cho tổ chức, vì cách đó tạo áp lực bán và làm hỏng chính nguyên tắc phát hành.

7. VERITAS, LIBERTAS, AETERNUM là gì? Ba phần bằng nhau tuyệt đối của phần được mở ra mỗi ngày: cho con người thật đã xác minh, cho việc giữ mạng lưới sống, và cho người xây cùng tương lai do cộng đồng quyết.

8. Vì sao mở 0,09% số còn lại mỗi ngày? Vì nó là một công thức đọc được trên chain, không phải một lịch mở do ai đó vặn van. Kho nằm trên chain nên bất kỳ ai cũng tự tính được con số của ngày mình đọc. Dòng chảy giảm dần và không bao giờ chạm số không.

9. Token niêm yết ở đâu, giá bao nhiêu? Dự án không bán, không niêm yết, không đỡ giá và không hứa lợi nhuận. Ai nhân danh 9Chain hứa lợi nhuận thì người đó không đại diện cho dự án.

Nhóm 3 · Chạy node và validator

1. Ai được chạy validator? Cổng chạy validator để mở — genesis cố ý không cấp vai trò gác nào. Nhưng để người ngoài thực sự chạy được thì cần hiện vật tham gia và image node công bố công khai, tức nấc Mở cho người ngoài.

2. Có phải mua hoặc giữ token mới được làm validator không? Không. An toàn của mạng đến từ danh tính, hợp đồng và nhiều bên độc lập, không đến từ giá một tài sản. Xem mục Bảo mật.

3. Cần bao nhiêu vốn tự đặt cọc? Ngưỡng được đặt cao và khoá cứng trong genesis, vì ngưỡng thấp thì tổng vốn đặt cọc nhỏ và một khoản tiền khiêm tốn đủ mua hai phần ba quyền biểu quyết.

4. Trần validator là bao nhiêu? 81.

5. Validator được trả công thế nào? Bằng hợp đồng dịch vụ, trả bằng tiền thật, chứ không bằng lạm phát token.

6. Tôi chạy full node mà không làm validator được không? Được về mặt thiết kế, và cần đúng những hiện vật như trên: genesis, danh sách peer, và một image node lấy được từ kho công khai.

7. Cấu hình máy cần thế nào? Yêu cầu tài nguyên là thông số vận hành, nên nó được công bố cùng bộ hiện vật tham gia chứ không ghi trong tài liệu này — tài liệu này viết ở thì bất biến, còn yêu cầu máy thì đổi theo phiên bản.

8. Vì sao chưa mở cho người ngoài chạy node? Vì các cổng của nấc Mở cho người ngoài chưa qua đủ: hiện vật tham gia, image công khai, kênh cộng đồng, địa chỉ báo lỗi bảo mật, và chống lạm dụng ở mọi cửa ghi công khai. Mục Chín đối tượng nói thẳng rằng điều này làm hai nhóm đối tượng chưa dùng được.

9. Càng nhiều validator thì càng an toàn phải không? Không hẳn. Chịu lỗi đến từ số miền hỏng độc lập — khác máy, khác vùng, khác nhà cung cấp — chứ không từ số tiến trình. Nhiều tiến trình trên cùng một cụm chịu lỗi đúng một máy.

Nhóm 4 · Bảo mật và rủi ro

1. Mạng chịu được bao nhiêu máy hỏng? Theo công thức n ≥ 3f+1: bảy máy độc lập chịu được hai máy hỏng. Bảng đầy đủ ở mục Bảo mật.

2. Vượt ngưỡng đó thì sao? Chain dừng, thay vì tách thành hai nhánh cùng tự nhận là thật. Đó là lựa chọn an toàn có chủ đích; nghĩa vụ đi kèm là hồi phục nhanh, có quy trình và có diễn tập.

3. Đã có kiểm định độc lập chưa? Chưa. Tự soát nội bộ không thay thế được đánh giá của bên thứ ba, và kiểm định độc lập là cổng bắt buộc của nấc Tài sản thật.

4. Ai giữ khoá quản trị? Ba nhóm chữ ký tách biệt do ba nhóm người khác nhau giữ; một chữ ký không bao giờ đủ, và người phê duyệt tuân thủ không được trùng người quản trị hệ thống. Xem mục Quản trị.

5. Nếu một nhóm mất khoá thì sao? Vì mọi thao tác đều đòi nhiều chữ ký, mất một phần không làm mất quyền kiểm soát. Việc chuyển sang ví cứng thật thay cho khoá thử nghiệm là một cổng của nấc Tài sản thật.

6. Rủi ro kỹ thuật lớn nhất là gì? Độ chín của nền EVM đang dùng — nó còn ở giai đoạn trước bản ổn định. Giảm nhẹ bằng ghim phiên bản, giữ tải thấp và chừa đường nâng cấp. Tài liệu xếp nó là rủi ro lớn nhất chứ không giấu xuống cuối danh sách.

7. Dữ liệu của tôi có bị lộ không? Giao dịch nội bộ kín với người ngoài. Chỉ tài sản chủ đích bắc cầu ra ngoài mới chạm công khai. Nhưng hãy đọc thêm câu về quyền riêng tư đối với chính nền tảng ở nhóm 6.

8. Tôi tìm ra lỗ hổng thì báo ở đâu? Hiện chưa có địa chỉ báo lỗi bảo mật công khai. Đây là một cổng chưa qua của nấc Mở cho người ngoài, và tài liệu ghi nó ra thay vì im lặng.

9. Chain có thể bị chiếm quyền không? Về lý thuyết, bất kỳ mạng đồng thuận nào cũng bị chiếm nếu một bên gom quá hai phần ba quyền biểu quyết. Hai thứ chặn điều đó ở đây: ngưỡng vốn đặt cọc cao khoá cứng trong genesis, và luật không để một bên nắm quá một phần ba.

Nhóm 5 · Tuân thủ và pháp lý

1. Dữ liệu KYC có được ghi lên chain không? Không. Trên chain chỉ có mã băm tham chiếu. Dữ liệu định danh cá nhân không bao giờ được ghi lên đó.

2. Cổng tuân thủ hoạt động thế nào? Năm lớp cưỡng chế độc lập, từ khâu tiền xử lý giao dịch tới biên liên chuỗi. Xem mục Tuân thủ ở tầng giao thức.

3. Một hợp đồng có lách được cổng không? Có một lỗ hổng đã biết và tài liệu nói ra: khâu tiền xử lý không nhìn thấy lời gọi giữa hợp đồng với hợp đồng bên trong máy ảo. Lớp precompile tồn tại chính vì lỗ hổng đó.

4. 9Chain có giấy phép chưa? Chưa, và khu vực pháp lý cùng pháp nhân chưa chốt. Hai thứ đó quyết định toàn bộ chế độ giấy phép, nên chúng là cổng của nấc Tài sản thật.

5. Vì sao chưa chốt khu vực pháp lý? Vì lựa chọn ấy kéo theo cả bộ giấy phép, nghĩa vụ chống rửa tiền và hợp đồng, nên nó phải do luật sư ở đúng khu vực xác nhận. Dự án không giả vờ trả lời thay luật sư.

6. Ai chịu trách nhiệm khi một chain khách làm sai? Nền tảng vận hành chain; bên phát hành phát hành tài sản và chịu giấy phép của họ. Ranh giới đó chỉ đứng vững khi được viết vào hợp đồng và được luật sư xác nhận — việc chưa xong.

7. Chain bất biến thì xử lý quyền được xoá dữ liệu thế nào? Bằng cách không đặt dữ liệu cá nhân lên chain ngay từ đầu. Chỉ mã băm nằm trên chain; dữ liệu thật nằm ngoài chain và xoá được ở đó.

8. Có tuân thủ MiCA hay GENIUS Act không? Hai khung ấy áp lên tổ chức phát hành, không áp lên một nền tảng hạ tầng theo cùng cách. Mục Nhu cầu chỉ ra điểm quan trọng hơn: hai khung không công nhận chéo, nên tuân thủ phải cưỡng chế theo từng vùng trên cùng một hạ tầng.

9. Đây có phải một đợt chào bán không? Không. Không bán, không niêm yết, không hứa lợi nhuận. Tài liệu này không phải lời mời chào đầu tư.

Nhóm 6 · Dành cho tổ chức

1. Làm sao để có một chain? Khai báo một bản kê khai qua console, hoặc mô tả bằng lời để lớp AI phác thảo rồi bạn duyệt. Xem mục Cỗ máy sinh chain.

2. Mất bao lâu? Thời gian dựng là thông số vận hành, không phải cam kết trong tài liệu. Điều đáng hỏi hơn là nấc nào đã mở: dựng chain để thử thuộc nấc thấp nhất, còn chạy tài sản thật thì phải qua nấc Tài sản thật.

3. Chi phí thế nào? Mô hình là hợp đồng dịch vụ trả bằng tiền thật, chứ không bắt mua hay giữ token. Con số cụ thể là chuyện thương mại, không thuộc tài liệu kỹ thuật này.

4. Chain của tôi có riêng tư với chính 9Chain không? Câu này cần trả lời thẳng: ở chế độ nền tảng vận hành trọn, không — bên vận hành node nhìn thấy dữ liệu. Muốn giảm điều đó thì chọn chế độ hỗn hợp hoặc nhiều bên, nơi bạn và bên kiểm toán tự chạy node. Đó chính là lý do chế độ mặc định luôn có ít nhất một node ngoài đội vận hành.

5. Tôi tự chạy node được không? Được về thiết kế: operator sinh sẵn genesis, danh sách peer và khoá để bạn chạy trên hạ tầng của mình. Nhưng bộ hiện vật công khai là cổng của nấc Mở cho người ngoài.

6. Nếu tôi muốn rời đi thì sao? Bạn giữ được dữ liệu vì chain là của bạn và bạn có thể tự chạy node. Rào cản thật không nằm ở dữ liệu mà ở vận hành: rời đi nghĩa là bạn phải tự gánh phần mà nền tảng đang gánh.

7. Chain của tôi nối được ra ngoài không? Có, qua liên chuỗi, với cổng kiểm ở biên: tài sản vào cho người nhận chưa duyệt thì bị từ chối và hoàn về nguồn thay vì mắc kẹt.

8. Tôi phát hành token của mình được không? Được, và đó là ranh giới trách nhiệm: nền tảng vận hành chain, bạn phát hành tài sản và chịu giấy phép của mình.

9. Nếu 9Chain ngừng hoạt động thì chain của tôi ra sao? Đây là câu đáng hỏi nhất trong nhóm này. Câu trả lời trung thực gồm hai vế: chain của bạn kỹ thuật vẫn chạy được nếu có đủ node độc lập đang chạy nó; nhưng nếu mọi node đều do nền tảng vận hành thì đó chỉ là một lời hứa. Vế thứ hai là lý do chế độ mặc định luôn có node bên ngoài.

Nhóm 7 · Dành cho nhà phát triển

1. Dùng công cụ EVM quen thuộc được không? Được — chain sinh ra là EVM appchain, nên ví, thư viện và quy trình triển khai quen thuộc đều dùng lại.

2. Viết hợp đồng bằng gì? Bằng đúng ngôn ngữ hợp đồng của hệ EVM. Khác biệt không nằm ở ngôn ngữ mà ở chỗ có một cổng tuân thủ nằm bên dưới hợp đồng của bạn.

3. Người dùng có phải trả phí không? Chain khách chạy ở chế độ không thu phí người dùng; có một token nhiên liệu danh nghĩa chỉ để kế toán hạn mức chống lạm dụng.

4. Vì sao token nhiên liệu lại không chuyển nhượng được? Vì nó không phải tài sản, nó là hạn mức. Cho phép chuyển nhượng là biến một cơ chế chống lạm dụng thành một thị trường.

5. Precompile để làm gì? Để chính hợp đồng của bạn hỏi được "địa chỉ này có được phép không" trước khi chuyển tiếp — bịt đúng lỗ hổng lời gọi giữa hợp đồng với hợp đồng.

6. Có explorer không? Có explorer tự chủ: block, giao dịch, địa chỉ kèm trạng thái tuân thủ, và token.

7. Có chỗ nào để thử không? Có, nhưng hãy đọc mục Tự đối chiếu trước: các bản dựng để thử mang đúng danh tính của mạng chính thức, và cách phân biệt duy nhất là so thời gian của block đầu tiên.

8. Liên thông hoạt động thế nào? Tài sản đi vào qua middleware có kiểm; nếu người nhận chưa được duyệt thì gói bị báo lỗi ngược và tiền hoàn về nguồn. Một chi tiết đáng nhớ khi viết bộ lập chỉ mục: sự kiện của gói bị từ chối được phát lại kèm một tiền tố khác, không khớp đúng thì bạn sẽ đếm thiếu đúng những gói bị chặn.

9. Có giới hạn kỹ thuật nào nên biết trước? Máy ảo xử lý tuần tự, đủ cho tải permissioned thấp nhưng chưa đủ ở quy mô lớn. Và nền EVM còn ở giai đoạn trước bản ổn định. Cả hai nằm trong mục Điều đã chứng minh, điều còn mở.

Nhóm 8 · Quản trị và cộng đồng

1. Ai quyết định các tham số? Chia ba cấp: chain khách theo hợp đồng, tham số nền tảng qua quản trị trên chain, và kinh tế LOVE9 do cộng đồng biểu quyết.

2. Tôi tham gia biểu quyết bằng cách nào? Qua cơ chế quản trị trên chain. Nhưng để việc đó có nghĩa với người ngoài thì cần nấc Mở cho người ngoài — nói cách khác, quyền biểu quyết thật đi kèm khả năng tự chạy node.

3. Điều gì không bao giờ đem ra biểu quyết? Bốn điều: không phần cho đội ngũ, không phần cho quỹ đầu tư, không premine, không bán token cho ai.

4. Ngoài bốn điều đó thì sao? Mọi thứ khác biểu quyết được, kể cả nhịp mở kho, tỷ lệ ba phần, và cách một con người nhận phần của mình. Bốn điều trên khoá cửa bán, không khoá quyền quyết định.

5. "Tháo giàn giáo" nghĩa là gì? Nghĩa là công ty và tổ chức đứng sau chỉ là tạm thời, và lịch tháo được đếm công khai trên chain.

6. Đo cam kết đó bằng gì? Bằng một câu hỏi đếm được: còn bao nhiêu việc phải có một khoá quản trị mới làm được? Con số ấy đi xuống thì cam kết là thật; nó đứng yên thì cam kết chỉ là lời.

7. Kênh cộng đồng ở đâu? Hiện chưa có kênh cộng đồng công khai. Đây là một cổng chưa qua của nấc Mở cho người ngoài, cùng với địa chỉ báo lỗi bảo mật.

8. Tôi đóng góp mã nguồn thế nào? Việc mở kho mã ra công khai là quyết định chưa chốt, nên đường đóng góp cũng chưa mở. Hai việc này đi cùng nhau.

9. Nếu cộng đồng muốn đổi hướng dự án? Đó là điều cơ chế biểu quyết tồn tại để cho phép, trong phạm vi ngoài bốn điều đã khoá. Một dự án nói mình do cộng đồng quyết mà không có đường để cộng đồng đổi hướng thì chỉ đang nói cho hay.

Nhóm 9 · Trạng thái và tin cậy

1. Mạng đang chạy chưa? Đừng tin tài liệu về câu này. Mở mục Tự đối chiếu: khung ở đó đọc trực tiếp từ endpoint công khai ngay lúc bạn xem.

2. Làm sao biết tôi đang xem mạng thật hay một bản dựng để thử? So thời gian của block đầu tiên với mốc khai sinh đã công bố. Khớp thì là mạng chính thức; lệch thì là bản dựng khác. Nhìn tên chain là không đủ.

3. Vì sao lại có bản dựng mang đúng tên mạng thật? Vì đường khai sinh được diễn tập trên hạ tầng thật, tháo sạch rồi dựng lại nhiều lần, để đến ngày thật thì kịch bản đã chạy trơn. Cái giá của kỷ luật đó là các bản diễn tập trùng danh tính — nên tài liệu dạy bạn cách phân biệt thay vì giấu đi.

4. Mạng đã sinh lại nhiều lần, có đáng lo không? Đó là thiết kế được công bố trước, không phải sự cố bị giấu. Điều đáng đòi hỏi không phải "chưa bao giờ làm lại", mà là mỗi lần làm lại đều nói trước và kiểm chứng được.

5. Nếu sinh lại thì số dư của tôi thế nào? Nguyên tắc genesis kế thừa nói rõ: dữ liệu hoạt động đi tiếp, và không kỳ nào hứa số dư một đổi một. Ai nói ngược lại là nói sai nguyên tắc của chính dự án.

6. Tài liệu này có thể bị sửa lén không? Nội dung được băm và neo lên Bitcoin. Trang Tự kiểm chứng tài liệu cho bạn tải đủ ba hiện vật và tự đối chiếu bằng công cụ độc lập, không cần tin lời ai.

7. Số liệu thị trường trong tài liệu lấy từ đâu? Mọi con số đều có đường dẫn nguồn và mốc đo, trong mục Nhu cầu. Nguồn khác nhau đo khác nhau, nên chỗ nào lệch thì tài liệu ghi cả khoảng thay vì chọn con số đẹp nhất.

8. Vì sao tài liệu không ghi chiều cao block hay số máy đang chạy? Vì mạng được thiết kế để tái sinh qua các kỳ, nên một con số chép vào văn bản sẽ sai trong vài tuần. Số đo sống chỉ nằm ở mục Tự đối chiếu, đọc thẳng từ mạng.

9. Làm sao biết dự án đang ở nấc nào? Thang bốn nấc ở mục Tự đối chiếu viết bằng tiêu chí, không bằng ngày tháng. Và nấc được tuyên bố phải kiểm chứng được từ bên ngoài — nếu bạn không tự kiểm được thì đó không phải một tuyên bố, đó là một lời quảng cáo.

Câu chốt: thử đếm trong tám mươi mốt câu trên xem có bao nhiêu câu trả lời là "chưa" hoặc "chưa được khắc". Con số đó không phải điểm yếu của tài liệu — nó là thứ làm cho những câu "đã có" đáng tin.