Trước khi bạn đọc
Mọi tài liệu nền tảng đều có một câu nó thường không nói ra: ai viết nó.
Tất cả những gì bạn đọc ở đây là do nhóm sáng lập đề xuất
Kiến trúc, cơ chế tuân thủ, chín vai, mọi con số kinh tế, cả cách chia chín sứ mệnh thành ba bộ — tất cả đều do nhóm sáng lập xây và đề xuất. Chưa một dòng nào trong tài liệu này đi qua một cuộc biểu quyết của cộng đồng.
Nói câu ấy ra là cần thiết. Không nói, người đọc sẽ mặc định đây là sự thật của hệ thống. Nó không phải. Nó là cách một nhóm người đã chọn, viết ra để những người khác đọc được, cãi được, và sửa được.
Một nhóm nhỏ buộc phải bắt đầu, vì phải có một thứ gì đó tồn tại trước khi có cái để bàn. Khác biệt giữa bắt đầu và sở hữu nằm đúng ở một chỗ: nhóm bắt đầu có chịu để người khác sửa không, sửa được tới đâu, và sửa tới lúc nào.
Bốn nhãn, dùng thống nhất trong toàn bộ tài liệu
Từ đây trở đi, mọi thứ tài liệu này nói tới đều thuộc đúng một trong bốn trạng thái. Đọc một khẳng định mà không đọc nhãn của nó thì rất dễ nhầm một đề xuất thành một cam kết.
| Nhãn | Nghĩa | Ai đổi được | Ví dụ trong tài liệu này |
|---|---|---|---|
| KHẮC | Đã khoá vĩnh viễn trong hiến pháp, không đem ra biểu quyết | Không ai — kể cả nhóm sáng lập | Bốn con số không: không phần cho đội ngũ · không phần cho quỹ · không premine · không bán cho ai |
| ĐANG CHẠY | Đã dựng thật, và người ngoài kiểm chứng lại được | Đổi bằng cách làm ra thứ tốt hơn | Tám thí nghiệm ở mục Điều còn ngỏ và mối lo |
| ĐỀ XUẤT | Nhóm sáng lập soạn, chờ cộng đồng | Cộng đồng, bằng phản biện rồi biểu quyết | Tổng cung 81 tỷ · nhịp mở kho · chín vai · trần validator · ba chế độ vận hành |
| CÒN TRỐNG | Cố ý chưa quyết, để nguyên chỗ trống | Chưa ai quyết, nên chỗ vẫn còn | Cách một con người nhận phần của mình · ba câu để mở ở mục Chín vai |
Luật đọc rút gọn: thứ gì không mang nhãn KHẮC thì đổi được. Và danh sách KHẮC ngắn có chủ đích — một danh sách khắc dài thì câu "do cộng đồng quyết" chỉ còn là cách nói.
Hình 1 — Đường đi của một quyết định. Cổng ở giữa là chỗ dự án tự chặn chính mình: xem mục Chín vai.
Cửa sổ còn mở, và lúc nó đóng lại
Sửa một đề xuất rẻ khi nó còn là chữ. Nó đắt dần khi thành mã. Và nó gần như không sửa được khi đã vào genesis của mạng chính thức — một genesis sai không vá được bằng bản vá, nó chỉ sinh lại được cả mạng.
Vì vậy quãng có giá trị nhất trong cả đời dự án này là quãng trước khi mạng chính thức khai sinh: quãng mà một câu hỏi của một người lạ vẫn còn đổi được thiết kế.
Tài liệu không ghi ngày cho cửa sổ ấy, vì mốc thật không phải một ngày mà là một cổng: mạng chính thức chỉ khai sinh sau khi qua đủ các cổng ở mục Tự kiểm mạng. Nói cách khác, cửa còn mở đúng bằng khoảng cách còn lại tới nấc bốn — và khoảng cách đó bạn tự đo được, không phải hỏi ai.
Ba điều nhóm sáng lập tự buộc mình
Không phê chuẩn thứ vĩnh viễn bằng phiếu của chính mình. Việc phân tán quyền biểu quyết tới mức dự án mất quyền phủ quyết phải đi trước mọi cuộc phê chuẩn thứ vĩnh viễn. Lý do đầy đủ ở mục Chín vai — đó là mục thành thật nhất của tài liệu.
Nói cái chưa làm được ngay cạnh cái đã làm được, trong cùng một bảng, để không ai phải tự ghép hai danh sách lại.
Đo lời hứa rút lui bằng một con số đếm được: còn bao nhiêu việc phải có một khoá quản trị mới làm được. Con số ấy đi xuống thì lời hứa là thật; nó đứng yên thì lời hứa chỉ là lời.
Câu chốt: một dự án tự nhận là của cộng đồng phải trả lời được hai câu, không phải một: cộng đồng đổi được cái gì, và cái gì thì không còn ai đổi được nữa. Bốn cái nhãn ở trên là câu trả lời cho cả hai — và bạn nên đem chính bảng ấy ra đối chiếu mỗi lần chúng tôi nói thêm một điều gì mới.